Voeding, Farma, Product Compliance & Recht
ChatGPT Image Oct 4, 2026, 05_16_18 PM.png

Risicomanagement en beheersmaatregelen

 Risicomanagement en beheersmaatregelen

Goed risicomanagement begint met het vaststellen van de risico’s die binnen een proces kunnen ontstaan. Vervolgens wordt beoordeeld hoe groot die risico’s zijn en welke maatregelen nodig zijn om ze tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de kans dat een ongewenste gebeurtenis optreedt, de mogelijke gevolgen daarvan (kans × effect) en de mate waarin bestaande maatregelen het risico al beheersen.

De uitkomst van de risicoanalyse bepaalt hoe de beheersing moet worden ingericht. Sommige risico’s kunnen voldoende worden beheerst met algemene basisvoorwaarden. Andere risico’s vragen om een gerichte beheersmaatregel en een vorm van monitoring.

Een beheersmaatregel moet aansluiten bij het risico dat ermee wordt beheerst. De organisatie moet kunnen onderbouwen waarom de gekozen maatregel geschikt is en voldoende effectief is om het betreffende risico te beheersen.

Basisvoorwaarden

Basisvoorwaarden vormen de algemene omstandigheden die nodig zijn om processen beheerst te kunnen uitvoeren. Binnen de levensmiddelensector wordt het geheel van deze voorwaarden vaak aangeduid als een prerequisite programme of basisvoorwaardenprogramma.

Het basisvoorwaardenprogramma beschrijft welke operationele voorwaarden binnen de onderneming moeten zijn ingericht om voedselveiligheid en hygiëne te kunnen waarborgen. Het gaat bijvoorbeeld om reiniging, persoonlijke hygiëne, onderhoud, ongediertebeheersing, de inrichting van ruimten en de opleiding van medewerkers.

Een HACCP-systeem kan alleen goed functioneren wanneer deze basis op orde is. Gerichte beheersmaatregelen bouwen in veel gevallen voort op het fundament dat met het basisvoorwaardenprogramma is gelegd.

Algemene beheersmaatregelen

Een algemene beheersmaatregel (ABM) is een maatregel waarmee een bepaald onderdeel van het basisvoorwaardenprogramma concreet wordt beheerst. Deze terminologie komt onder meer voor in oudere Nederlandse HACCP-systemen.

Voorbeelden zijn een vastgesteld reinigingsprogramma, een onderhoudsregime of periodieke controles waarmee wordt nagegaan of een algemene hygiënische of technische voorwaarde beheerst blijft.

Ook van een algemene beheersmaatregel moet worden vastgesteld of zij daadwerkelijk werkt. De wijze en frequentie van die verificatie hangen samen met het risico waarop de maatregel betrekking heeft.

Operationele beheersmaatregelen

Voor risico’s die gerichter moeten worden beheerst, maar waarvoor beheersing via een kritisch controlepunt niet noodzakelijk of passend is, kunnen operationele beheersmaatregelen worden toegepast.

De gebruikte terminologie verschilt per systeem. Er wordt bijvoorbeeld gesproken over een operationele beheersmaatregel (OBM). ISO 22000 kent hiervoor het concept van het operational prerequisite programme (oPRP). Deze begrippen moeten steeds worden gelezen binnen het systeem of schema waarin zij worden gebruikt.

Een operationele beheersmaatregel is gekoppeld aan een geïdentificeerd risico en aan de dagelijkse uitvoering van het proces. De uitvoering van de maatregel wordt gericht gevolgd, zodat een afwijking tijdig wordt opgemerkt en kan worden opgevolgd.

Voorbeelden zijn maatregelen ter voorkoming van allergenenoverdracht, een zeefstap of een operationele inspectie die tijdens het productieproces wordt uitgevoerd.

Specifieke beheersmaatregelen

Een specifieke beheersmaatregel (SBM) wordt toegepast bij een kritisch controlepunt (CCP). Het gaat om een risico waarvoor beheersing tijdens een bepaalde processtap essentieel is.

Voor het betreffende controlepunt worden vooraf criteria of kritische grenswaarden vastgesteld. Vervolgens wordt gemonitord of het proces binnen die grenzen blijft. Wanneer een kritische grenswaarde wordt overschreden, moet volgens de vooraf vastgelegde werkwijze worden ingegrepen.

Bij een specifieke beheersmaatregel moet daarom duidelijk zijn welke parameter wordt bewaakt, welke grenswaarde geldt, hoe en met welke frequentie wordt gemeten, wie verantwoordelijk is voor de monitoring en welke maatregelen worden genomen wanneer de beheersing verloren gaat.

Niet ieder risico is hetzelfde

Een goede risicoanalyse leidt tot een bewuste keuze voor een beheersing die past bij het concrete risico.

Een basisvoorwaarde kan voor het ene proces voldoende zijn, terwijl een vergelijkbaar proces binnen dezelfde onderneming, en soms zelfs op de naastgelegen productielijn, een operationele of specifieke beheersmaatregel vereist. De aard en omvang van het risico bepalen uiteindelijk welke mate van beheersing nodig is.

Meer weten over risicomanagement en de toepassing daarvan binnen uw onderneming? Neem contact met ons op!